Een mooi voorbeeld hierbij is om twee buren te vergelijken die voor jaren naast elkaar wonen. Buurman A heeft zijn huis voortdurend verzekerd tegen brand. Buurman B niet. Beide huizen zijn in al die tijden niet afgebrand en staan nog fier overeind. Buurman B schept voortdurend op hoeveel geld hij heeft bespaard in al die jaren omdat hij geen onnodige verzekering had afgesloten.

Inderdaad: de uitkomst van buurman B was uiteindelijk beter en hij heeft veel geld bespaard. Maar dit is niet door zijn strategie, het was puur geluk. Buurman A had een veel betere strategie met het beschermen van wat van waarde is door een verzekering af te sluiten.

Veel beleggingsmethoden laten mooie uitkomsten zien. Als ik deze methoden zie ben ik vaak onder de indruk van de resultaten maar kan ik me niet helemaal vinden in hun strategie. Of ik snap de strategie niet. Een mooi voorbeeld is Madoff die jarenlang fantastische resultaten kon laten zien maar zijn strategie was nogal beroerd.

Het is een onverstandig om rendement na te jagen en de winnaars te kopen. Toch is dit de strategie van veel beleggers. Ze kopen de beleggingsfondsen die de afgelopen jaren prachtige resultaten hebben laten zien. Of deze beleggers stoppen hun geld in die assets die het op dit moment goed doen. Maar snappen ze de gevolgen van hun strategie ? Past de strategie bij het risicoprofiel dat deze beleggers hebben?

Vaak is dat niet het geval en leidt het najagen van resultaten tot het nemen van onverantwoorde risico’s. Deze risico’s zijn vaak moeilijk in te schatten als de strategie van een belegger niet op een degelijke economische analyse is gebaseerd en kan rampzalige gevolgen hebben voor de koopkracht.

Bij beleggen is het natuurlijk belangrijk dat je een mooi resultaat haalt. Het vervelende is echter dat je niet weet wat er in de toekomst gaat gebeuren. Daarom is het belangrijk om een strategie te hebben die voor jouw risicoprofiel het beste verwachte rendement heeft en je niet blind te staren op resultaten. Uiteindelijk zullen het niet de korte termijn resultaten zijn die je succes bepalen op lange termijn, maar je strategie.

Naast ‘Fail Safe Investing’ en ‘Why the best laid investment plans usually go wrong’ van Harry Browne zijn er naar mijn weten niet of nauwelijks boeken geschreven die zo uitgebreid ingaan om de permanente portefeuille.

Rowland en Lawson hebben eerder via het web laten zien dat ze niet alleen groot voorstander zijn van de strategie van Browne maar ook dat ze zeer goed kunnen beargumenteren waarom ze deze strategie aanhangen. Het plan voor het boek bestond al een tijd en de richtlijnen voor inhoud zijn grotendeels via het permanente portefeuille forum afgestemd. Slim, want daar zitten waarschijnlijk ook de potentiële lezers. Ik zie uit naar het boek dat vanaf nu al in de voorverkoop is en online is te bestellen.

Inhoudsopgave

-Net als het boek zelf, in het Engels, verkorte versie-

Chapter 1: What Is the Permanent Portfolio?

Chapter 2: The 16 Golden Rules of Financial Safety

Chapter 3: Permanent Portfolio Performance

Chapter 4: Simple, Safe, and Stable

Chapter 5: Investing Based on Economic Conditions

Chapter 6: Stocks

Chapter 7: Bonds

Chapter 8: Cash

Chapter 9: Gold

Chapter 10: Implementing the Permanent Portfolio

Chapter 11: Portfolio Rebalancing and Maintenance

Chapter 12: Implementing the Permanent Portfolio Internationally

Chapter 13: Taxes and Investing

Chapter 14: Institutional Diversification

Chapter 15: Geographic Diversification

Chapter 16: The Variable Portfolio

Chapter 17: Permanent Portfolio Funds

In de tussentijd is er een hoop gebeurd. In het algemeen kun je zeggen dat de mooie resultaten van de eerste maanden van dit jaar onder druk stonden. Op de obligatiemarkt werd de aanval op Spanje geopend en economieën door heel Europa hebben het zwaar. Intussen zit de ECB op haar handen en wandelt het Verenigd Koninkrijk opnieuw een recessie in. Griekenland is onderwijl druk bezig om schulden af te waarderen maar ABN AMRO doet niet mee met afwaarderen.

Waarom ik dan zo blij ben met mijn portefeuille? Omdat deze mij heeft beschermd toen ik er niet bovenop kon zitten. Ja – er is wat van het mooie begin van het jaar afgegaan. Maar ik heb steeds rustig kunnen slapen in de wetenschap dat ik beschermd ben tegen alle economische scenario’s en dat mijn geld dat ik niet wil verliezen veilig is.

De permanente portefeuille is intussen gedaald van +4,9% eind februari naar +1,3% nu. Aandelen en goud leverden beiden flink in. Omdat het aandelengedeelte bestaat uit Europese aandelen hadden de schuldencrisis en de bijbehorende recente onzekerheden hier zijn weerslag.

De totale portefeuille deed het ook minder en daalde van +6,0% tot +3,3% nu. Het is geen hosanna maar ook zeker niet onaardig. Een volledig overzicht vind je op mijn bijgewerkte portefeuillepagina.

Lees verder op IEX Profs>>

Volg mijn portefeuille op deze pagina.

Natuurlijk is het zo dat de goudprijs al zo ver is gestegen dat hij eerder zal dalen dan zal stijgen kan. Maar mensen die daar voor waarschuwden, deden dat ook toen de goudprijs op $750, $1000 en $1250 stond. Inmiddels is de prijs gestegen tot rond de $1750.

Natuurlijk is het zo dat de rente al zo laag is dat het onwaarschijnlijk is dat deze nog verder zal dalen. En dat het houden van langlopende staatsobligaties daarom economische zelfmoord is. Dat hoor ik al jaren van de kritikasters. Intussen was het rendement op langlopende staatsobligaties in de laatste vier jaar in totaal 57%, met als klapper 2011 met een jaarrendement van 19,4%.

En 2011 zou het jaar van het aandeel worden volgens de ‘experts’ en 2012 zou een moeilijk jaar worden voor aandelen. Resultaat;  in 2011 ging er zo’n 15% van de aandelenkoersen af en in 2012 staat we inmiddels ruim boven de 10% in anderhalve maand.

Feit is, dat we het niet weten en dat het er niet toe doet. Het gaat niet om de individuele assets en het gaat al helemaal niet om wat de kristallen bollen van de beursexperts je vertellen. Het enige dat belangrijk is, is het totale rendement van je gehele portefeuille.

De permanente portefeuille bestaat uit een combinatie van risicovolle en volatiele assets. Het gaat niet zozeer om hoe de resultaten worden beïnvloed door correlatie tussen deze beleggingscategorieën maar om de achterliggende economische scenario’s. Bijvoorbeeld: obligaties stijgen niet omdat aandelen dalen. Nee, ze stijgen omdat het economische scenario dat zich ontvouwt gunstig is voor obligaties en datzelfde scenario is ongunstig voor aandelen.

De permanente portefeuille laat zien dat het de verscheidene economische scenario’s op de juiste manier adresseert. Consistent en langdurig. Daar doen eindeloze discussies over de zin of onzin van goud of andere assets niks aan af.

De voordelen van een kurk in je portefeuille zijn dezelfde als bij een echte kurk: als je portefeuille zakt en onder water staat, dan zorgt een kurk er met zijn drijfvermogen voor dat je portefeuille overeind blijft. Als je portefeuille stijgt, dan is een kurk licht en zal mee kunnen stijgen. Dit artikel legt uit wat de voordelen zijn van een bredere portefeuille met een permanente portefeuille als basis.

Recente historie

Als voorbeeld hoe dit concept werkt, kijk ik naar het economisch roerige jaar 2011.

Er zijn grote verschillen te zien in rendement maar er zijn nog meer verschillen te zien in volatiliteit. Met name hoe groot het maximale verlies wordt, is opmerkelijk. Ik heb aandelen (Euro Stoxx 50 herbelegd -DXET) vergeleken met de permanente portefeuille, een 60/40 portefeuille met daarin 60% aandelen (DXET) en 40% kortlopend schuldpapier (EXHB, herbelegd). Tot slot van de vergelijking, heb ik de ‘Kurk-portefeuille’ genomen die bestaat uit 1/3 in permanente portefeuille en 2/3 deel in de 60/40 portefeuille.

Paniekreactie

Wat belangrijk is, is het maximale verlies dat beleggers zelf kunnen tolereren, voordat de emoties ze in paniek brengen. Bij de kurk portefeuille wordt dat maximale verlies beperkt. Als er alleen in aandelen was belegd dan had er drie keer zoveel verlies verwerkt moeten worden. Het is van te voren gemakkelijk om te denken dat een bepaald verlies getolereerd kan worden. Alleen: als je geld 25% minder waard is en iedereen roept dat de beurzen nog veel verder zullen zakken, dan blijkt dat veel particuliere beleggers niet bestand zijn tegen de druk. Het overschatten van risicotolerantie is zeer schadelijk omdat dit lijdt tot permanente verliezen. Daarom is de kurk die de permanente portefeuille kan zijn in een totale portefeuille belangrijk.

Op het moment dat de 60/40 portefeuille het dieptepunt bereikte in september 2011, stond de permanente portefeuille op ruim 6% winst. Beleggers die volgens het concept permanente/variabele portefeuille handelden, hebben in 2011 altijd het gevoel gehad dat het gedeelte van het geld dat niet verloren mag gaan, ook echt beschermd was. Het maakt dat ze rustig konden blijven slapen op het moment dat veel particulieren op de  beurzen paniekeerden. Daardoor zijn ze niet uitgestapt op het verkeerde moment – in september 2011 toen de beurzen ongeveer op de laagste stand stonden.

Het blijkt namelijk dat particulieren vaak capituleren als de beurzen op hun laagst zijn en zo het maximale verlies incasseren, terwijl de rit naar boven compleet wordt gemist. Sinds het laagste punt in september 2011 zijn de beurzen weer gestegen met ruim 25%. Beleggers die niet uitstapten, hebben deze winst kunnen meenemen in hun resultaten.

De kurk zorgt er voor dat je portefeuille blijft drijven en niet ten onder gaat in moeilijke tijden. Ik raad elke particuliere belegger aan om ten minste een gedeelte van zijn geld te beleggen in de permanente portefeuille. Dan kun je elke economische storm tegemoet zien met het vertrouwen dat je niet ten onder zult gaan.

Fysiek goud

Hoe je fysiek goud het beste kunt kopen is in een uitstekend artikel op het blog Goldstar te vinden. Maar wat zijn de voor- en nadelen van het werken met fysiek goud in een beleggingsportefeuille?

Het grootste voordeel dat je bij fysiek goud hebt is dat je het in handen hebt. Hiermee is je goud een bescherming geworden voor een economisch armageddon en kun je het gebruiken als alternatief in tijden waar geld niet beschikbaar is. Zo’n scenario klinkt misschien onwaarschijnlijk maar in Argentinië werden alle banktegoeden tijdens de crisis in 2001 nog bevroren. Hierdoor ontstond in Argentinië een levendige ruilhandel. Indien je goud bezat was je spekkoper, want je had nog een alternatief voor geld.

Risico’s van fysiek goud

Het grote nadeel van fysiek goud is in mijn ogen de opslag. Bankkluizen zijn in Nederland vrijwel niet te huur en dus kom je terecht in privéopslag. Hier zie ik tal van veiligheidsrisico’s, in de zin van diefstal, beroving etcetera. Een voordeel is, dat je bij eigen opslag nauwelijks doorlopende kosten hebt zoals bij ETFs wel het geval is.

Aan het aankopen van fysiek goud zitten risico’s. Het risico van vervalsing is wellicht het meest voor de hand liggend. Maar goud aankopen is ook duur. Zo betaal je bij Gold4ex 1,26% spread op een baar goud van een kilo. Mocht je de meer aan te raden (want meer liquide) munten willen, bijvoorbeeld een Krugerrand, dan zit je al op een spread van 2,50%.

Goud via indextrackers

Een andere manier om in goud te beleggen is via indexbeleggen. Je koopt dan een indextracker die de goudkoers volgt. De goud trackers werken met futures en met fysiek goud. Ik ga in deze post van het laatste uit aangezien dit beschouwd wordt als ‘the next best thing’ in vergelijking met echt fysiek goud.

Het allergrootste voordeel van goud ETFs is de liquiditeit. Je kunt ze gemakkelijk verhandelen op de beurs. Van de grootste Europese goudtracker PHAU worden miljoenen stuks per dag verhandeld, waardoor de spread laag is (0,05%). De jaarlijkse TER van PHAU is 0,39% . Via mij broker betaal ik 0,14% transactiekosten. Dan kun je je tracker ruim vijf jaar aanhouden en alsnog goedkoper uit zijn dan bij fysiek goud.

Het grootste bezwaar dat beleggers in fysiek goud hebben bij trackers is dat je niet 100% zeker weet of het goud van de tracker wel echt voor je is ingekocht. Nog even afgezien van het feit dat dit argument bij andere beleggingen zelden wordt gebruikt, is deze informatie gewoon publiek beschikbaar. In mijn ogen een non-issue. Het echte probleem is natuurlijk dat bij een armageddon scenario het niet echt praktisch is om in Londen bij de kluis aan te moeten kloppen voor je goud. Daarom zijn goudtrackers voor echte doemdenkers minder geschikt.

Goud kopen via trackers heeft een enorme vlucht genomen en dat is wellicht een teken dat er een bubble in goud is ontstaan. De grootste Amerikaanse tracker SPDR Gold ETF (GLD) is inmiddels de op vijf na grootste houder van goud ter wereld met een vermogen van 71 miljard dollar in goudreserves. Het lijkt er op dat veel mensen via de index in goud beleggen aantrekkelijk vinden.

Wat te doen?

Het fysiek aanhouden van goud heeft specifieke voordelen. Vooral als je gelooft in doemscenario’s dan is het aantrekkelijk om fysiek goud aan te houden. In andere gevallen ligt het voor de hand om via indexbeleggen goud te kopen. Uiteindelijk zal iedereen zijn eigen afwegingen moeten maken. Zelf beleg ik voor mij permanente portefeuille via trackers in goud. Het is me eenvoudig te veel gedoe en te duur om fysiek goud aan te kopen.

1. Bepaal welk gedeelte van je geld je wilt beschermen.

De permanente portefeuille is bedoeld om voor dat geld te zorgen dat je dierbaar is en dat je niet kunt verliezen. Daarom is de eerste stap bepalen welk gedeelte van je geld je niet wilt verliezen. Denk bijvoorbeeld aan de aflossing van je huis, je pensioen of andere zaken waar je op langere termijn geld voor nodig hebt. Het is goed als je voor die zaken een financieel plan hebt waar je je aan kunt houden.

2. Vind een broker

Voor de permanente portefeuille raad ik brokers aan die tegen lage kosten werken. In “De permanente portefeuille in de praktijk” heb ik verwezen naar de site van de VEB voor hun onderzoeken naar brokers in Nederland. Omdat je met de permanente portefeuille weinig transacties zult doen na de initiële aankoop is het heel prettig om geen bewaarloon te betalen. Zonder bewaarloon heb je nauwelijks kosten in de exploitatie van de permanente portefeuille. Lynx, Today’s brokers, Saxo Bank en TradersOnly rekenen geen bewaarloon.

3. Koop fondsen aan

In “De permanente portefeuille in de praktijk” heb je al suggesties kunnen lezen over welke fondsen aan te kopen en heb ik ook een voorbeeldportefeuille genoemd. Ik raad aan om de fondsen tegelijk te kopen, zodat je geen onevenwichtige risico’s gaat lopen op bepaalde assets. Mocht je niet in één keer al je geld aan de permanente portefeuille willen toevertrouwen, dan kun je ook een gedeelte van je geld over de vier beleggingen spreiden. Je kunt dan wennen aan de werking van de permanente portefeuille en als je je er wat comfortabeler bij voelt, de rest van het geld dat je in de permanente portefeuille stoppen.

4. Herbalanceren

Kijk minimaal één keer per jaar naar je portefeuille en breng hem terug naar de verhoudingen van 4 maal 25%, indien een beleggingscategorie meer dan 35% of minder dan 15% van je portefeuille is geworden. Of kies er voor om op 1 januari sowieso te herbalanceren. Mochten de markten erg onrustig zijn dan kun je ook nog eens tussentijds kijken of herbalanceren nodig is.

5. Stop met piekeren

Hoe minder vaak je naar de portefeuille kijkt, hoe beter het is. Het blijkt dat beleggers die vaak naar hun portefeuille kijken meer op emotie handelen en vaker slechte beleggingsbeslissingen nemen.  Als je van tijd tot tijd herbalanceert dan zal de diversificatie van de permanente portefeuille voor je werken en voor je geld zorgen. Je kunt dan zelf stoppen met piekeren en je tijd besteden aan de zaken die er echt toe doen in het leven.

Jaarrendementen

De historische resultaten van de portefeuille zijn zeer goed. Zelfs in het rampjaar 2008 werd slechts een verlies van maar 3,3% genoteerd en in het zware jaar 2011 was er zelfs een winst van 5,1%. Sinds de invoering van de Euro in 1999 heeft de Europese permanente portefeuille een gemiddeld rendement van 6,5% per jaar behaald.

Als we de rendementen vanaf 1999 vergelijken met de AEX zien we duidelijk het verschil in volatiliteit tussen de AEX en de permanente portefeuille (PP). Het laat zien dat beleggers in de PP een veel rustigere rit hebben gehad dan diegene die in de AEX hadden belegd.

Sinds 1999 zijn er slechts twee jaren geweest dat de permanente portefeuille een negatief rendement liet zien en dat waren de jaren dat de dotcom bubbel knapte en de kredietcrisis uitbrak. Het verlies van -2,4% in 2002 en -3,3% in 2008 was goed te overzien. Zeker als je het afzet tegen de AEX met vijf verliesjaren, waarbij 2002 (-36%) en 2008 (-52%) dramatische jaren waren.

Volatiliteit

Naast jaarrendementen kun je ook kijken naar hoe het resultaat van de AEX en PP is geweest sinds de invoering van de Euro. Tijdens deze periode is er sprake geweest van het knappen van de dotcom bubbel, is er een kredietcrisis geweest en hebben we te maken met (het begin van) de Europese schuldencrisis. Deze periode wordt wel het verloren decennium genoemd. Dat gold niet voor beleggers in de permanente portefeuille, want die zagen de waarde van hun beleggingen tussen 1999 en 2011 tot 226% van de originele waarde toenemen. Beleggers in de AEX zagen hun beleggingen tijdens dezelfde periode slinken met 42%!

Historische resultaten

Als we verder terug willen dan kijken we het best buiten Europa aangezien daar de meeste historische data voorhanden zijn. Het heeft geen zin om langer terug te kijken dan 1970 omdat er toen nog een vaste wisselkoers was tussen goud en de dollar. Sinds 1972 hebben we een zogenaamd fiat geldsysteem waarbij de valuta niet meer door goud is gewaarborgd. Hieronder de resultaten van de PP ten opzichte van de S&P 500 (een belangrijke Amerikaanse aandelenindex) tussen 1970 en 2010.

De grafiek laat zien dat de rendementen van de permanente portefeuille met 4,6% per jaar (na inflatie!) iets lager zijn dan die van de S&P 500 (5,5% na inflatie) over de lange termijn maar dat het vooral een rustige rit naar boven is. De enorme volatiliteit van de S&P 500 is niet of nauwelijks in de grafiek van de PP terug te zien. De standaarddeviatie die vaak als een maatstaf voor risico wordt gezien, was in de periode 1970-2010 bijna twee maal zo hoog voor de S&P 500 met 13,4% ten opzichte van de PP met 6.7%

Conclusie

In deze serie heb ik laten zien dat de permanente portefeuille kan met zijn diversificatie, eenvoud van opzetten en beheren en uitstekende resultaten een prima hoeksteen zijn voor een verstandige particuliere beleggingsportefeuille. Iedere particuliere belegger die op zoek is naar veiligheid, stabiliteit en eenvoud voor een portefeuille zou de permanente portefeuille moeten gebruiken als basis voor zijn investeringen. De permanente portefeuille kan worden aangevuld met de variabele portefeuille voor het geld dat verloren mag gaan. Zo kan een perfect op de individuele situatie afgestemde portefeuille worden samengesteld.

<< Terug naar begin (Inleiding en filosofie)

Inhoudsopgave

1. Inleiding en filosofie
   
2. Opbouw van de permanente portefeuille
3. De permanente portefeuille in de praktijk
4. Variabele portefeuille
5. Resultaten permanente portefeuille